Fahamka Ururka Al-Shabaab ee Soomaaliya: Asal, Hadaf, iyo Saameynta uu ku leeyahay Dalka somalia

 

Qore: Abdirahmaan Oday

Hordhac

Al-Shabaab waa urur hubeysan oo ka tirsan kooxaha jihaad-doonka ah, kaas oo kasoo ifbaxay gudaha Soomaaliya dabayaaqadii 2000-meeyadii. Waxaa la aasaasay sannadkii 2006, iyadoo kasoo go’ay ururkii maxaakiimta Islaamiga ahaa ee maamulayay qeybo ka mid ah koonfurta Soomaaliya. Tan iyo markaas, Al-Shabaab wuxuu noqday urur leh awood militari, dhaqaale, iyo saameyn siyaasadeed oo ballaaran, wuxuuna qeyb ka yahay urur weynaha Al-Qaacida.

---

Asalka iyo Aasaaska Al-Shabaab

Al-Shabaab wuxuu asal ahaan ka farcamay Midowgii Maxaakiimta Islaamiga ah, kuwaas oo sameeyay nidaam sharci ah oo Islaami ah, xilli uu dalka Soomaaliya wajahayay fawdo iyo burbur dowladeed. Marka la kala jebiyay maxaakiimta 2006-dii kadib markii ay dagaal la galeen ciidamada Itoobiya ee taageerayay dowladda KMG ahayd, dhalinyaradii ugu firfircooneyd ururkaas ayaa isu ururay waxayna dhidibada u taageen Al-Shabaab.

---

Hadafyada Al-Shabaab

Hadafka ugu weyn ee Al-Shabaab waa in Soomaaliya laga hirgeliyo maamul Islaami ah oo ku saleysan shareecada Islaamka. Sidoo kale, waxay ka shaqeeyaan sidii ay uga saari lahaayeen ciidamado shisheeye sida kuwa AMISOM/ATMIS, una diidi lahaayeen wax kasta oo xiriir la leh dowladaha reer galbeedka. Al-Shabaab waxay sidoo kale sheegteen inay doonayaan inay gobollada Geeska Afrika ka hirgeliyaan khilaaf Islaami ah oo ballaaran.

---

Qaab-Dhismeedka iyo Maamulka Ururka

Al-Shabaab waxaa hoggaanka ugu sareeya loo yaqaannaa "Amiirka Guud," xilkaasoo hadda haya Axmed Diriye (Abu Ubaidah). Waxaa sidoo kale jira golayaal u xilsaaran arrimaha ciidanka, maaliyadda, warfaafinta, iyo shareecada. Ururku wuxuu leeyahay hannaan amni oo gudaha ah (Amniyaat), kuwaas oo u qaabilsan sirdoonka iyo weerarada gudaha.

---

Ilaha Dhaqaalaha ee Al-Shabaab

In kasta oo ay yihiin urur argagixiso, Al-Shabaab waxay leeyihiin ilaha dhaqaale oo ballaaran sida:

Canshuuraha gudaha: Waxay canshuuriyaan ganacsiyada, beeraleyda, kalluumaysatada, iyo xitaa gaadiidka.

Qaaraanka (zakada): Waxay si khasab ah uga qaadaan dadka muslimiinta ah.

Tahriibka iyo ganacsiga madow: Waxay ku lug leeyihiin ka ganacsiga dhuxusha, xoolaha, iyo tahriibka dadka.

Taageero dibadda ah: Warar ayaa sheegaya in ay mararka qaar helaan taageero lacageed oo ka timaadda shabakado xagjiriin ah.

---

Weerarada iyo Saameynta Amniyeed

Al-Shabaab waxay ka fuliyeen weeraro badan gudaha Soomaaliya iyo dalal deris la ah sida Kenya iyo Uganda. Weeraradooda waxaa ka mid ahaa:

Qaraxyo ismiidaamin ah oo lala beegsado xarumaha dowladda.

Afduub iyo dilal qorsheysan oo lagula kaco shaqaalaha samafalka iyo saraakiisha dowladda.

Weeraro ballaaran sida kii Westgate Mall ee Nairobi (2013) iyo kii Jaamacadda Garissa (2015).

Saameyntooda waxaa ka mid ah hoos u dhac ku yimid amniga, horumarka, iyo isku xirnaanta bulshada Soomaaliyeed.

---

La-Dagaallanka Al-Shabaab

Dowladda Federaalka Soomaaliya oo kaashaneysa ciidamada AMISOM/ATMIS iyo kuwa Mareykanka ayaa ku hawlan la dagaallanka Al-Shabaab. Dagaallo joogto ah ayaa socda, inkasta oo kooxda ay weli leedahay awood ciidan oo daran. Waxaa sidoo kale muhiim ah in dagaalka lagula jiro Al-Shabaab uu noqdo mid lagu wajaho dhanka fikirka, dhaqaalaha, iyo horumarinta bulshada si loola tartamo aragtidooda xagjirka ah.

---

Gabagabo

Al-Shabaab waxay weli tahay caqabad weyn oo hortaagan nabadda iyo horumarka Soomaaliya. Inkasta oo ay la kulmaan cadaadis milatari iyo mid siyaasadeed, haddana waxay weli awoodaan inay fuliyaan weeraro waaweyn oo gilgilaya dalka. Waxaa lagama maarmaan ah in la isugu yimaado iskaashi waddani ah, mid goboleed iyo caalami ah si looga takhaluso halista ay ururkan ku hayaan nabadda iyo xasiloonida Soomaaliya.

Qore abdirahmaan oday

Clraxmaanmahad3@gmail.com