Somaliland: Aasaaskeeda, Taariikhdeeda iyo Guulaha ay Gaadhay Tan iyo 1991

 

Qore: Abdirahmaan Oday

---

Hordhac

Jamhuuriyadda Somaliland waa dal ku yaalla Geeska Afrika, kaas oo ku dhawaaqay madax-bannaanidiisa 18-kii May 1991, kadib markii uu burburay nidaamkii Dawladdii Dhexe ee Soomaaliya. Inkasta oo aan weli si rasmi ah loo aqoonsan caalamka, Somaliland waxay samaysatay nidaam dowladeed oo xasiloon, doorashooyin dimuqraadi ah, iyo horumar la taaban karo oo ay gaadhay muddada ay jirtay.

---

Aasaaska Somaliland

Kadib burburkii Dowladdii dhexe ee Soomaaliya 1991, bulshada reer Waqooyi oo horey u ahayd maxmiyaddii Ingiriiska ee "British Somaliland" ayaa si iskeed ah ugu dhawaaqday in ay ka go’day Soomaaliya inteeda kale. Shirweyne lagu qabtay magaalada Burco ayaa lagu aasaasay Jamhuuriyadda Somaliland 18 May 1991.

Shirkan waxaa kasoo qaybgalay madax-dhaqameedyo, siyaasiyiin, iyo waxgarad reer Somaliland ah, kuwaas oo si wadajir ah ugu heshiiyay in ay dib ugu noqdaan madax-bannaanidii ay lahayd Somaliland 26-kii June 1960 — ka hor inta aan la midoobin Soomaaliya Talyaanigu gumaysan jiray.

---

Taariikhda Gumeystaha iyo Midowgii 1960

Somaliland waxay xoriyaddeeda ka qaadatay Boqortooyada Ingiriiska 26-ka June 1960, iyadoo noqotay dal madax-bannaan muddo 5 maalmood.

1-dii July 1960 waxay si iskood ah ugu biirtay Koonfurta Soomaaliya si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Nasiib darro, midowgiias wuxuu sababay sinnaan la’aan, cabburin siyaasadeed, iyo tacaddiyo ka dhan ah dadka reer Waqooyi.

Ugu dambayn, kacdoonkii SNM (Somali National Movement) ayaa horseeday burburkii nidaamkii Siyaad Barre iyo gooni isu-taagga Somaliland.

---

Guulaha ay Somaliland Gaadhay (1991–2025)

Inkasta oo aysan haysan aqoonsi buuxa oo caalami ah, Somaliland waxay gaadhay guulo badan oo muhiim ah:

1. Nabad iyo Xasilooni

Waxay ahayd meel ay si buuxda uga hirgashay nabad iyo kala dambeyn kadib dagaallo sokeeye.

Dhaqanka Soomaalida iyo heshiisyada beelaha ayaa door weyn ka qaatay nabadeynta.

2. Doorashooyin Dimuqraadi ah

Somaliland waxay qabatay doorashooyin xor ah oo ay dadku si toos ah u codeeyaan, tan ugu dambeysayna waxay ahayd doorashaDii madax waynaha iyo ururada siyaasada(2024).

Waxaa jira nidaam doorasho oo horumarsan oo ay ku tartamaan xisbiyo siyaasadeed.

3. Dhaqaale Kobcaya

Inkasta oo aysan helin taageero rasmi ah, Somaliland waxay samaysay dhaqaale xor ah oo ku saleysan ganacsi, xoolaha nool, dekedda Berbera, iyo maalgashi xaddidan.

Mashruuca Berbera Corridor oo iskaashi la ah UAE ayaa fure u noqday koboc dhaqaale.

4. Amni La Taaban Karo

Waa meel nabad ah marka loo eego meelo badan oo ka mid ah Soomaaliya.

Ciidamada Qaranka Somaliland ayaa si gaar ah u ilaaliya xuduudaha iyo ammaanka gudaha.

5. Dastuur iyo Nidaam Dowladeed

Somaliland waxay leedahay dastuur rasmi ah oo ay dadweynuhu ansixiyeen.

Waxaa jira baarlamaan, xukuumad, iyo garsoor madax bannaan.

---

Caqabadaha Horyaalla Somaliland

Inkasta oo ay guulo badan gaadhay, Somaliland weli waxay la tacaaleysaa:

Aqoonsi la’aanta caalamiga ah, taasoo caqabad ku ah helitaanka taageero buuxda.

Shaqo la’aan iyo saboolnimo, gaar ahaan dhallinyarada.

Khilaafaadka gudaha, oo u baahan xal siyaasadeed iyo wada hadal.

Isbedelka cimilada, oo saameyn ku yeeshay xoolaha iyo nolol maalmeedka dadka reer miyiga.

Talo Soo Jeedin:

Waa in la xoojiyo wadahadalka Somaliland iyo Soomaaliya si xal nabadeed loo helo.

Dhaqaalaha iyo waxbarashada waa in la hormariyaa si dhalinyarada fursado u helaan.

Beesha caalamka waa inay tixgeliso codsiga Somaliland ee aqoonsiga iyadoo loo eegayo guulaha ay gaadhay.

---

Gunaanad

Somaliland waxay tusaale u tahay in dad Soomaaliyeed ay dhisi karaan nidaam xasilloon oo dimuqraadi ah, haddii ay helaan fursad iyo wadajir. Mudada ay jirtay, waxay muujisay karti siyaasadeed, dulqaad iyo himilo qaran. Inkasta oo aqoonsi caalami ah uusan weli imaanin, Somaliland waxay horay ugu sii socotaa waddadii ay u qaaday horumar, madax-bannaani, iyo sharaf qaran.